Αντίο Αιγαίο: η Ε.Ε., το Δ.Ν.Τ. και η καταστροφή μιας αρχαίας θάλασσας

Site LogoΤο άρθρο «A farewell to the Aegean» που δημοσιεύτηκε στο καλοκαίρι του 2011 (30 Ιουνίου) στο Open Democracy, αν και δεν αναφέρεται ειδικά στους βιομηχανικούς αιολικούς σταθμούς που προορίζονται για τα νησιά του Αιγαίου, αλλά σε «πλουτοπαραγωγικές πηγές πρώτης τάξεως» (μεταξύ των οποίων είναι τα νερά και η γη) -και ειδικότερα σε παράκτιες περιοχές των νησιών του Αιγαίου-, αποσαφηνίζει τις επιπτώσεις που θα έχει η δόμηση σε έως τώρα παρθένες περιοχές και ποιούς τελικά εξυπηρετούν τέτοιες πολιτικές (τον κατασκευαστικό τομέα και τους παρατρεχάμενούς του), πως θα επηρεαστεί ο τουρισμός και το φυσικό περιβάλλον του Αιγαίου. Ο συγγραφέας, ο Ιω.Καρράς, ιστορικός, ακτιβιστής και πολιτευτής με το κόμμα των Οικολόγων Πράσινων, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για το περιβάλλον του Αιγαίου, το οποίο, κινδυνεύει πλέον να καταστραφεί οριστικά και αμετάκλητα. Για να διαβάσετε το άρθρο στα αγγλικά πατήστε εδώ.

Αντίο Αιγαίο: η Ε.Ε., το Δ.Ν.Τ. και η καταστροφή μιας αρχαίας θάλασσας (A farewell to the Aegean: the EU, the IMF and the destruction of an ancient sea), από τον Iannis Carras*Μετάφραση: Μαρία Μπαρέλη-Γαγλία/Μαρία-Στέλλα Αλούπη

Το σχέδιο ‘διάσωσης’ της Ελλάδας από την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), θα προκαλέσει ασύλληπτης κλίμακας ανθρωπογενή καταστροφή. Ο κατασκευαστικός τομέας είναι πανευτυχής. Υπάρχει όμως εναλλακτική επιλογή από την αμετάκλητη καταστροφή του Αιγαίου;

Αρκετή από την επιχειρηματολογία γύρω από την οικονομική, πολιτική και κοινωνική κρίση που σκιάζει την Ελλάδα, παραβλέπει το ρόλο της Ευρωπαϊκής ‘Ενωσης στην υποδαύλιση αυτής της κρίσης. Πέρα από τη στρεβλωτική επίδραση στην ανταγωνιστικότητα των περιφερειακών κρατών από την εισαγωγή του Ευρώ, και την επακόλουθη έλλειψη επαρκούς εποπτείας, η έλλειψη ανταγωνιστικότητας σε πολλούς τομείς της Ελληνικής οικονομίας οφείλεται και στη λανθασμένη κατανομή των ευρωπαϊκών επιδοτήσεων, οι οποίες επέτρεψαν τη δραματική μεγένθυνση του Ελληνικού δημόσιου τομέα μετά την εκλογή του Ανδρέα Παπανδρέου ως Πρωθυπουργού το 1981.

Ένα εξόφθαλμο παράδειγμα των συνεπειών τέτοιων επιδοτήσεων είναι η διένεξη, εδώ και πάνω από είκοσι χρόνια, για την εκτροπή του ποταμού Αχελώου από τη Δυτική Ελλάδα προς τη Θεσσαλία, που εκδικάζεται αυτόν τον καιρό από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο στο Λουξεμβούργο. Ελληνικές περιβαλλοντικές Μ.Κ.Ο. που αγωνίζονται κατά της εκτροπής, ισχυρίζονται ότι η επερχόμενη εκτροπή, που ήδη έχει κοστίσει εκατομμύρια Ευρώ, συντελείται χωρίς επαρκείς μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων, πράγμα που αντιβαίνει την Ευρωπαϊκή Οδηγία που απαγορεύει τη μεταφορά υδάτων ανάμεσα σε κοίτες ποταμών χωρίς κατάλληλη ανάλυση. Όπως αναφέρει ο Oliver A. Houck στο πρόσφατο βιβλίο του «Παίρνοντας πίσω τον Παράδεισο» (Island Press, 2010), το συνολικό κόστος της εκτροπής και των συναφών έργων υπολογίζεται σε ο,τιδήποτε μεταξύ 1.4 και 6.5 δισεκατομμύρια Ευρώ, ανάλογα με το τι ακριβώς περιλαμβάνεται στους υπολογισμούς.

Η Ε.Ε. δεν υποστήριξε οικονομικά την ίδια την εκτροπή του ποταμού, αλλά, ως μέρος της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, έχει επί μακρόν επιδοτήσει την εξαιρετικά υδροφόρο βαμβακοπαραγωγή στη Θεσσαλική πεδιάδα. Αρτεσιανά φρέατα και άλλες υδάτινες πηγές στερεύουν πλέον, αλλά αντί να χρηματοδοτηθεί η μετατόπιση προς εναλλακτικές μορφές αγροτικής παραγωγής, η Ελληνική Κυβέρνηση επιμένει ότι η εκτροπή του Αχελώου πρέπει να προχωρήσει. Οι κύριοι κερδισμένοι από αυτή την υπόθεση δε θα είναι οι αγρότες της Θεσσαλίας, γιατί οι Ευρωπαϊκές επιδοτήσεις για το βαμβάκι τώρα μειώνονται. Αντίθετα,  είναι οι βουλευτές Θεσσαλίας και τα κόμματα που υπηρετούν αυτοί που θα κερδίσουν: αυτοί γίνονται αντιληπτοί ως οι μεσάζοντες για την εξασφάλιση της Ευρωπαϊκής βοήθειας/πατρωνίας. Βέβαια, τα μεγαλύτερα οφέλη θα τα έχουν οι κατασκευαστικές εταιρείες, που με τη σειρά τους προσφέρουν αρκετή από τη χρηματοδότηση  που λιπαίνει τα γρανάζια του Ελληνικού πολιτικού συστήματος. Πολλά παρόμοια παραδείγματα θα μπορούσαν να δοθούν.

Για τους λόγους που επικαλείται ο Διονύσης Γ. Δημητρακόπουλος («Έξοδος της Ελλάδας από την Ευροζώνη: Το Δηλητηριώδες Δισκοπότηρο» –  Greece’s exit from the Eurozone a poisoned chaliceOpenDemocracy, 28 June 2011), η Βουλή των Ελλήνων μπορεί να δικαιολογείται για την ψήφο της στο δεύτερο Μνημόνιο, όπως απαιτήθηκε από την Ε.Ε. και το Δ.Ν.Τ. Όπως το θέτει ο Γεώργιος Προβόπουλος, Διευθυντής της Τράπεζας της Ελλάδας, επρόκειτο για «αυτοκτονική ψήφο». Αλλά αυτή η καταναγκαστική ψήφος αφήνει περισσότερα αναπάντητα, παρά απαντημένα ερωτήματα. Για την ικανοποίηση των απαιτήσεων της Ε.Ε. και του Δ.Ν.Τ., η Ελλάδα υποτίθεται ότι πρέπει να συγκεντρώσει 50 δισεκατομμύρια Ευρώ από τα έσοδα των ιδιωτικοποιήσεων. Όπως ξεκαθαρίζει άρθρο (βασισμένο στο Βαρόμετρο των Ιδιωτικοποιήσεων) των Financial Times, (Greece faces ‘fire sale’ shortfall, 28 Ιουνίου 2011), τα περιουσιακά στοιχεία της Ελλάδας που είναι έτοιμα προς πώληση αξιολογούνται μόλις στα 13 εκατομμύρια Ευρώ. Το έλλειμμα που προκύπτει πρέπει να καλυφθεί δια της πώλησης κρατικών εδαφών. Για την ακρίβεια, η Ελλάδα πρέπει να προσθέσει «περισσότερη γη υψηλότερης αξίας και περισσότερα μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς στη λίστα πωλήσεών της». Με άλλα λόγια, η Ε.Ε. και το Δ.Ν.Τ. ζητούν την πώληση ακτών έκτασης πρωτοφανούς κλίμακας, σε όλο το Αιγαίο. Αυτό σημαίνει ξεπούλημα σε τιμές που ελάχιστα αναλογούν στην πραγματική αξία των υποψήφιων ακινήτων. Θα χρησιμοποιηθούν για να μειώσουν το ρυθμό αύξησης του Ελληνικού χρέους ως ποσοστού του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ). Μόλις πωληθούν και οικοδομηθούν, η φύση του Αιγαίου θα αλλάξει για πάντα.

Πώς θα βοηθήσει μια τέτοια πολιτική την Ελλάδα; Σε εξαιρετικά βραχυπρόθεσμο επίπεδο δίνει στην Ελλάδα πνοή ζωής για μόλις άλλη μια μέρα. Το Δ.Ν.Τ. θα αποδεσμεύσει τα επόμενα 12 εκατομμύρια Ευρώ σε δάνεια, έτσι ώστε να μη σημειωθεί άτακτη χρεοκοπία τον Ιούλιο [2011]. Σε μεσοπρόθεσμο επίπεδο όμως, τα πλεονεκτήματα της πολιτικής αυτής είναι στη καλύτερη περίπτωση αμφίθυμα: Μπορεί μεν ο κατασκευαστικός τομέας να δώσει μεγάλη ώθηση στην οικονομία, αλλά – όπως αποκαλύπτει και η περίπτωση της Ισπανίας με τα 700.000 απούλητα παραθεριστικά σπίτια – η ζήτηση για τόσα εξοχικά δεν είναι εγγυημένη. Επιπλέον, δε χρειάζεται καν να αναφέρουμε τις επιπτώσεις τέτοιας οικοδόμησης στα υδατικά αποθέματα σε μια περιοχή του κόσμου που ήδη βιώνει τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Ακριβώς επειδή η ευρεία περιβαλλοντική καταστροφή και η οικοδόμηση σε «γη υψηλής αξίας και μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς» ήταν μέσα στις χαρακτηριστικές πολιτικές της Χούντας (1967-1974), το Άρθρο 24 του Συντάγματος του νέου, δημοκρατικού Ελληνικού Κράτους, προστατεύει το περιβάλλον. Αν και έχει συντελεστεί ευρείας κλίμακας αυθαίρετη δόμηση, εξαιτίας της έλλειψης Κτηματολογίου (ζήτημα για το οποίο η Transparency International Greece  έχει προτείνει μεθόδους επίλυσης), μία συνέπεια που απορρέει από το Άρθρο αυτό του Συντάγματος είναι ότι η Ελλάδα μπορεί σήμερα να προσελκύσει τουρισμό υψηλής ποιότητας στα νησιά της (πράγμα που δε συμβαίνει στις πόλεις της, όπου η καταστροφή της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς είναι πολύ περισσότερο διαδεδομένη). Πράγματι, είναι αξιοσημείωτο το ότι παρά την παράλυση στην Αθήνα (σημ.μτφσ: αναφέρεται στις απεργίες τη καλοκαιρινή περίοδο του 2011), τα Ελληνικά νησιά του Αιγαίου δεν έχουν επηρεαστεί τόσο πολύ έως τώρα. Αντί να ταξιδεύουν μέσω Αθηνών, οι επισκέπτες προσγειώνονται κατευθείαν στην Κρήτη, τη Ρόδο και σε άλλα νησιά, εξασφαλίζοντας έτσι τη συνεχή ανάπτυξη αυτού του τομέα της Ελληνικής Οικονομίας (η αύξηση αφίξεων τουριστών  έχει υπολογιστεί μέχρι και στο 10% για το 2011). Έτσι η οικοδόμηση δε θα κάνει την Ελληνική οικονομία πιο παραγωγική. Στην πραγματικότητα θα έχει το αντίθετο αποτέλεσμα. Με την καταστροφή του Ελληνικού περιβάλλοντος, απαλείφεται μία από τις λίγες πηγές παραγωγικότητας στις οποίες έχει στηριχτεί η Ελλάδα μέχρι τώρα για να προσελκύσει τουρισμό υψηλών προδιαγραφών. Αντί να αναδιαρθρώνουν το Ελληνικό κράτος ουσιαστικά, οι πολιτικές της Ε.Ε. και του Δ.Ν.Τ. μοιάζει να αποσκοπούν στην υπονόμευση ακόμα και των τομέων της Ελληνικής οικονομίας που στη πραγματικότητα λειτουργούν.

Διάφορες απόπειρες θα μπορούσαν να γίνουν, και πιθανότατα  θα γίνουν, για την παράκαμψη των εμποδίων που φέρει το Σύνταγμα της Ελλάδας: αντί να αναθεωρηθεί του ίδιο το Σύνταγμα, η γη θα μπορούσε να εκμισθωθεί επί μακρόν αντί να πουληθεί. Ωστόσο, αν τηρηθεί το γράμμα του νόμου, η υπόθεση αυτή θα καταρριφθεί όταν φτάσει (αργοπορημένα) στο Συμβούλιο της Επικρατείας, που είναι το ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο της χώρας. Δεν είναι αδιανόητη όμως η παραβίαση του γράμματος του νόμου: οι πιέσεις προς την Ελληνική Κυβέρνηση και τους δικαστές που εμπλέκονται σε οποιαδήποτε σχετική απόφαση θα είναι τεράστιες. Είναι καθησυχαστικό το γεγονός ότι οι Ελληνικές Μ.Κ.Ο. και η κοινωνία των πολιτών (π.χ. το Πρόγραμμα «Αειφόρο Αιγαίο» – Sustainable Aegean) ήδη προετοιμάζονται για τη μάχη κατά της απόπειρας της Ε.Ε. και του Δ.Ν.Τ. να υπονομεύσουν τόσο το γράμμα του νόμου, όσο και το Ελληνικό, ή, για την ακρίβεια, το Ευρωπαϊκό τελικά περιβάλλον.

Κοντολογίς, οι πολιτικές της Ε.Ε. και του Δ.Ν.Τ. ως προς την πώληση και οικοδόμηση του Αιγαίου αποτελούν αποικιοκρατική πρακτική: πλουτοπαραγωγικές πηγές πρώτης τάξεως (γη, σε αυτή την περίπτωση), αποσπώνται για το συμφέρον ξένων ενδιαφερόντων, που υπηρετούνται από μια τάξη εξαιρετικά διεφθαρμένων κρατικών παραγόντων. Ο Στέφανος Μάνος, πρώην Υπουργός Οικονομικών, που τυγχάνει υπολογίσιμου σεβασμού στους επιχειρηματικούς κύκλους, και ηγέτης του νέο-φιλελεύθερου κόμματος «ΔΡΑΣΗ», εξέδωσε δήλωση όπου καταδικάζει την πολιτική αυτή ως «επιστροφή στον πολεοδομικό σχεδιασμό της Χούντας». Αντί να επιλύσουν τα προβλήματα ενός διεφθαρμένου Ελληνικού Κράτους, οι πολιτικές της Ε.Ε. και του Δ.Ν.Τ. διαμορφώνονται πλέον με σκοπό την υποστήριξη του κατασκευαστικού κλάδου και των παρατρεχάμενών του – με άλλα λόγια, υπάρχει σκόπιμη εύνοια υπέρ εκείνων των τομέων που ευθύνονται περισσότερο για την πολιτική και οικονομική κρίση που αντιμετωπίζουν σήμερα οι Έλληνες.
Η ειρωνεία είναι ότι ο Πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου, παρά τα λάθη που έκανε, υποστήριξε σθεναρά την πεποίθησή του στην προστασία του περιβάλλοντος, δημιουργώντας Υπουργείο Περιβάλλοντος και προωθώντας γνωστούς περιβαλλοντικούς ακτιβιστές μέσα στο κόμμα του, με αρκετό πολιτικό κόστος (Αnthony Barnett και Mary Kaldor, «Μπορεί η Ελλάδα να δείξει το Δρόμο?» –  Can Greece Lead the Way?OpenDemocracy, 9 November 2009). Τώρα λοιπόν εξαναγκάζεται από την Ε.Ε. και το Δ.Ν.Τ. να αναλάβει την ευθύνη για τη χειρότερη ανθρωπογενή περιβαλλοντική καταστροφή στην ιστορία του Αιγαίου.

Η Κυβέρνηση μπορεί να δικαιολογείται για την ψήφο της στο δεύτερο Μνημόνιο. Έχει όμως πλέον καθήκον προς τους μελλοντικούς Έλληνες, και, στ’ αλήθεια, προς την ανθρωπότητα, να εξασφαλίσει ότι οι διατάξεις του δεύτερου Μνημονίου που σχετίζονται με την πώληση κρατικής γης στις κατασκευαστικές εταιρείες δεν θα εφαρμοστούν. Αντίθετα, θα πρέπει να καθυστερήσει την ιδιωτικοποίηση της γης όσο γίνεται περισσότερο, να διπλασιάσει τις προσπάθειες για πρωτογενές πλεόνασμα μέσα στο 2012, και κατόπιν να σχεδιάσει οικιοθελώς μιά ελεγχόμενη πτώχευση. Οι λαοί της Ευρώπης δεν αξίζουν τίποτε λιγότερο.

*Για τον συγγραφέα

Ο Γιάννης Καρράς είναι οικονομικός και κοινωνικός ιστορικός του Βαλκανικού και Ρωσικού Κόσμου του 18ου Αιώνα. Είναι ακτιβιστής σε Ελληνικές Μ.Κ.Ο. και έχει τελέσει υποψήφιος Αθηνών με τους Οικολόγους Πράσινους.

 


Advertisements
This entry was posted in στον διεθνή τύπο and tagged , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s