Πως η Οικονομική Ανάπτυξη έχει γίνει το Αντίθετο της Ζωής, της Vandana Shiva

seedsΣτο παρακάτω άρθρο που δημοσιεύτηκε στην Guardian, η Vandana Shiva, μιλάει για το πως η απεριόριστη οικονομική ανάπτυξη που θεωρείται μέτρο προόδου, υπονομεύει τελικά την ίδια την ζωή, καθώς μετατρέπει κάθε πτυχή της ανθρώπινης ζωής σε εμπόρευμα και κάνει τους ανθρώπους πιο φτωχούς. Το άρθρο αυτό ενισχύει και θέτει σε προοπτική ένα από τα βασικά μας επιχειρήματα για τις αποσαρθρωτικές συνέπειες της εμπορευματοποίησης του βουνού του Αθέρα και των φυσικών πόρων που αντλούν παραδοσιακά τα χωριά που απλώνονται κάτω από το βουνό (νερά, βοσκοτόπια κ.α.). Αναδημοσίευση από το: http://www.theguardian.com. Μετάφραση: Μ.Γ.Μ.

Πως η Οικονομική Ανάπτυξη έχει Γίνει Αντί-Ζωή.

Η εμμονή με την ανάπτυξη έχει επισκιάσει το ενδιαφέρον μας για βιωσιμότητα,  δικαιοσύνη και ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Αλλά οι άνθρωποι δεν είναι αναλώσιμοι. H αξία της ζωής βρίσκεται πέρα από την οικονομική ανάπτυξη.

Vandana Shiva*

Αναδημοσίευση από το Guardian, 1η Νοεμβρίου 2013

H απεριόριστη ανάπτυξη είναι η φαντασίωση των οικονομολόγων, των επιχειρηματιών και των πολιτικών. Γίνεται αντιληπτή ως μέτρο προόδου. Ως εκ τούτου, το ακαθάριστο εθνικό προϊόν (ΑΕΠ), που υποτίθεται ότι μετρά τον πλούτο των εθνών, έχει αναχθεί ως ο πιο ισχυρός αριθμός και κυρίαρχη έννοια των καιρών μας. Ωστόσο, η οικονομική ανάπτυξη αποκρύπτει την φτώχεια που δημιουργεί μέσω της καταστροφής της φύσης, που με την σειρά της οδηγεί σε κοινότητες που δεν έχουν την ικανότητα να παρέχουν τα απαραίτητα για τα μέλη τους.

Η έννοια της ανάπτυξης χρησιμοποιήθηκε ως μέτρο για την κινητοποίηση των πόρων στην διάρκεια του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου. Το ΑΕΠ βασίζεται στην δημιουργία ενός τεχνητού και πλασματικού ορίου, υποθέτοντας ότι αν παράγουμε όσα καταναλώνουμε, τότε δεν παράγουμε. Κατά συνέπεια, η «ανάπτυξη» μετρά την μετατροπή της φύσης σε χρήματα, και των κοινών σε εμπορεύματα.

Όταν κάθε πλευρά της ζωής εμπορευματοποιείται και μετατρέπεται σε προϊόν, η ζωή γίνεται πιο ακριβή και οι άνθρωποι πιο φτωχοί.

Έτσι, οι καταπληκτικοί κύκλοι της φύσης, της ανανέωσης του νερού και των θρεπτικών συστατικών ορίζονται ως μη-παραγωγή. Οι αγρότες του κόσμου που παράγουν το 72% της τροφής, δεν παράγουν. Ούτε οι γυναίκες που καλλιεργούν την γη ή κάνουν τις περισσότερες δουλειές του νοικοκυριού χωρούν σε αυτό το μοντέλο\παράδειγμα της ανάπτυξης. Ένα ζωντανό δάσος δεν συμβάλλει στην ανάπτυξη, αλλά όταν κόβονται δέντρα και πωλούνται ως ξυλεία, έχουμε ανάπτυξη. Οι υγιείς κοινωνίες και κοινότητες δεν συμβάλλουν στην ανάπτυξη, αλλά η αρρώστια δημιουργεί ανάπτυξη μέσω, για παράδειγμα, της πώλησης πατενταρισμένων φαρμάκων.

Το νερό που είναι διαθέσιμο ως κοινό, που το μοιράζονται ελεύθερα και δωρεάν, και που το προστατεύουν όλοι, παρέχει για όλους. Ωστόσο δεν δημιουργεί ανάπτυξη. Αλλά όταν η Coca-Cola στήνει ένα εργοστάσιο, αντλεί το νερό και γεμίζει πλαστικά μπουκάλια μ’ αυτό, η οικονομία αναπτύσσεται. Αλλά η ανάπτυξη αυτή βασίζεται στην δημιουργία φτώχειας – τόσο για την φύση όσο και για τις τοπικές κοινότητες. Νερό που εξάγεται σε ποσότητες πέρα από τις δυνατότητες της φύσης να ανανεώσει και να επαναφορτίσει, δημιουργεί λειψυδρία. Οι γυναίκες αναγκάζονται να περπατούν μεγαλύτερες αποστάσεις σε αναζήτηση πόσιμου νερού. Στο χωριό Plachimada στην Kerala, όταν η απόσταση για το νερό έγινε 10 χλμ., οι ντόπιες γυναίκες της φυλής Mayilamma είπαν ότι δεν πάει άλλο. Δεν μπορούμε να περπατήσουμε παραπάνω, το εργοστάσιο της Coca-Cola  πρέπει να κλείσει.Το κίνημα που άρχισαν οι γυναίκες οδήγησε τελικά στο κλείσιμο του εργοστασίου.

Στο ίδιο πνεύμα, η εξέλιξη μας έχει προικήσει με το δώρο του σπόρου. Οι αγρότες έχουν διαλέξει, πολλαπλασιάσει και διαφοροποιήσει τους σπόρους που είναι η βάση της παραγωγής τροφής. Ένας σπόρος που ανανεώνει τον εαυτό του και πολλαπλασιάζεται, παράγει σπόρους και τροφή για την επόμενη σεζόν. Ωστόσο, σπόροι που έχουν πολλαπλασιαστεί και φυλαχθεί από αγρότες, δεν θεωρούνται ότι συμβάλλουν στην ανάπτυξη. Ο σπόρος δημιουργεί και ανανεώνει την ζωή, αλλά δεν οδηγεί σε κέρδη. Η ανάπτυξη αρχίζει όταν οι σπόροι τροποποιηθούν,  πατενταριστούν και κλειδωθούν γεννετικά, οδηγώντας τους αγρότες να αναγκάζονται να αγοράζουν περισσότερους σπόρους κάθε σεζόν.  Η φύση  γίνεται πιο φτωχή, η βιοποικιλότητα φθήνει, και ένας δωρεάν, ανοιχτός πόρος μετασχηματίζεται σε πατενταρισμένο εμπόρευμα. Η αγορά σπόρων κάθε χρόνο είναι η συνταγή του χρέους για τους φτωχούς χωρικούς της Ινδίας. Και από τότε που καθιερώθηκαν τα μονοπώλια των σπόρων, το χρέος των αγροτών έχει αυξηθεί. Από το 1995, περισσότεροι από 270.000 αγρότες που έχουν πιαστεί στην παγίδα χρέους στη Ινδία, έχουν αυτοκτονήσει.

Φτώχεια απλώνεται επίσης όταν τα δημόσια συστήματα ιδιωτικοποιούνται. Η ιδιωτικοποίηση του νερού, του ηλεκτρισμού, της υγείας και της παιδείας παράγει ανάπτυξη μέσω των κερδών. Αλλά παράγει επιπλέον φτώχεια αναγκάζοντας τους ανθρώπους να ξοδεύουν μεγάλες ποσότητες χρήματος σε πράγματα που πριν ήταν διαθέσιμα σε ανεκτά κόστη ως κοινά αγαθά. Όταν κάθε πλευρά της ζωής εμπορευματοποιείται και μετατρέπεται σε προϊόν, η διαβίωση γίνεται πιο ακριβή, και οι άνθρωποι γίνονται πιο φτωχοί.

Τόσο η οικολογία όσο και η οικονομία έχουν προκύψει από την ίδια ρίζα -«οίκος», η ελληνική λέξη για το νοικοκυριό. Όσο τα οικονομικά ήταν εστιασμένα στο νοικοκυριό, αναγνώριζαν και σέβονταν την βάση τους στους φυσικούς πόρους και τα όρια της οικολογικής αναγέννησης. Οι οικονομίες που εδράζονταν στο νοικοκυριό ήταν επιπλέον γυναικο-κεντρικές. Σήμερα, η οικονομία έχει διαχωριστεί και αντιτίθεται στις οικολογικές διαδικαδίες και στις βασικές ανάγκες. Ενώ η καταστροφή της φύσης έχει νομιμοποιηθεί στη βάση της δημιουργίας πλούτου, η φτώχεια και ο εκτοπισμός ντόπιων πληθυσμών έχουν αυξηθεί. Και δεν είναι μόνο μη-βιώσιμη, αλλά είναι και οικονομικά άδικη.

Το κυρίαρχο μοντέλο της οικονομικής ανάπτυξης έχει στην ουσία γίνει αντίθετο της ζωής (αντί-ζωή). Όταν οι οικονομίες μετρώνται μόνο με όρους ροής χρήματος, οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι και οι φτωχοί φτωχότεροι. Και οι πλούσιοι μπορεί να είναι πλούσιοι με όρους χρήματος – αλλά είναι πολύ φτωχοί στο ευρύτερο πλαίσιο του τι σημαίνει να είναι κανείς άνθρωπος. Εν τω μεταξύ, οι απαιτήσεις του παρόντος μοντέλου της οικονομίας οδηγούν σε πολέμους για πόρους, πετρελαιακούς πολέμους, πολέμους για το νερό,  πολέμους για την τροφή. Υπάρχουν τρία επίπεδα βίας που συνδέονται με την μη-βιώσιμη ανάπτυξη. Το πρώτο είναι η βία ενάντια στην γη, που εκφράζεται ως οικολογική κρίση. Το δεύτερο είναι η βία ενάντια στους ανθρώπους, που εκφράζεται ως φτώχεια, απόγνωση και εκτοπισμός ντόπιων πληθυσμών. Το τρίτο είναι η βία του πολέμου και της σύγκρουσης, καθώς οι ισχυροί στρέφονται σε πόρους που βρίσκονται σε άλλες κοινότητες και χώρες για να ικανοποιήσουν τις απεριόριστες ορέξεις τους.

Η αύξηση της κυκλοφορίας του χρήματος μέσω του ΑΕΠ έχει αποσυνδεθεί από την πραγματική αξία, αλλά αυτοί που συσσωρεύουν χρηματικούς πόρους μπορούν στη συνέχεια να διεκδικήσουν και να κατοχυρώσουν τους αληθινούς πόρους των ανθρώπων – την γη τους, το νερό,  τα δάση τους και τους σπόρους. Αυτή η δίψα τους οδηγεί στο να αρπάζουν ληστρικά και την τελευταία σταγόνα νερού και το τελευταίο εκατοστό γης πάνω στον πλανήτη. Αυτό δεν είναι το τέλος της φτώχειας. Είναι το τέλος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της δικαιοσύνης. Οι νομπελίστες οικονομολόγοι Joseph Stiglitz και Amartya Sen έχουν παραδεχτεί ότι το ΑΕΠ δεν συλλαμβάνει την ανθρώπινη κατάσταση και προτρέπουν την δημιουργία διαφορετικών εργαλείων για τον υπολογισμό της ευημερίας των εθνών. Αυτός είναι ο λόγος που χώρες όπως το Μπουτάν έχουν υιοθετήσει την εθνική ευτυχία (gross national happiness) στην θέση του ακαθάριστου εθνικού προϊόντος για τον υπολογισμό της προόδου. Χρειάζεται να δημιουργήσουμε μέτρα και σταθμά πέρα από το ΑΕΠ, και οικονομίες πέρα από τα παγκόσμια σούπερμαρκετ, να αναζωογονήσουμε τον αληθινό πλούτο. Χρειάζεται να θυμηθούμε ότι το αληθινό νόμισμα της ζωής είναι η ίδια η ζωή.

Δημοσιεύτηκε στην εφημ. Guardian, 1 Νοεμβρίου 2013

Μετάφραση: Μαρία Γ.Μπαρέλη

Η Vandana Shiva είναι διδάκτωρ Φιλοσοφίας, ακτιβίστρια περιβαλλοντολόγος και συγγραφέας. Το 1982 ίδρυσε το Ερευνητικό Ίδρυμα για την Επιστήμη, την Τεχνολογία και την Οικολογια, που το 1991 οδήγησε στην ίδρυση του μη κυβερνητικού οργανισμού Navdanya, που είναι γνωστός για τις νίκες του ενάντια στους Γενετικά Τροποποιημένους Οργανισμούς (GMO) και την Monstanto. Για περισσότερες πληροφορίες σε σχέση με την συγγραφέα και τις δράσεις της βλ. http://en.wikipedia.org/wiki/Vandana_Shiva#cite_note-thesis-4

Advertisements
This entry was posted in στον διεθνή τύπο, Οικονομικές και Κοινωνικές and tagged , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s